Toruń to nie tylko piękna starówka wpisana na listę UNESCO – to również pełne uroku dzielnice, zielone parki, nadwiślańskie bulwary i industrialne zakątki, które warto odkryć. A co, jeśli można to zrobić w sposób wygodny, aktywny i przyjazny dla środowiska?
Proponujemy Ci wycieczki rowerowe po mniej znanych częściach Torunia, które pozwolą Ci poznać miasto z nowej perspektywy. Dzięki rowerom elektrycznym pokonasz większe odległości bez wysiłku, ciesząc się swobodą zwiedzania i zeroemisyjnym transportem. Odkryjesz miejsca, gdzie historia spotyka się z naturą, a miejski gwar ustępuje ciszy parków i nadrzecznych ścieżek.
Czekają Cię:
- Nieznane zakątki poza turystycznym szlakiem,
- Ekologiczny sposób podróżowania – bez spalin i hałasu,
- Wygodne trasy dostosowane do różnych poziomów zaawansowania,
- Ciekawostki o lokalnej architekturze, przyrodzie i historii.
Wsiądź na e-rower i ruszaj z nami – Toruń ma o wiele więcej do zaoferowania, niż się wydaje!
Trasy
Toruń żydowski
Trasa ta to nie tylko spacer po zabytkach, ale przede wszystkim podróż do historii nierozerwalnie związanej z tym miastem. Daje możliwość głębszego poznania bogactwa kulturowego, tradycji i codziennego życia toruńskich Żydów, odsłaniając jednocześnie warstwy historii pełne zarówno chlubnych momentów, jak i trudnych doświadczeń. Jej przejechanie rowerem staje się formą uczczenia pamięci oraz chęcią zachowania dziedzictwa, które wciąż żyje w murach, ulicach i wspomnieniach Torunia.
Ruszamy w wyjątkową rowerową podróż po Toruniu – śladami miejsc związanych z historią toruńskich Żydów. To alternatywna trasa, która odkrywa mniej znane zakątki miasta, pełne ciekawostek, opowieści i śladów dawnej obecności społeczności żydowskiej w Toruniu.
Zaczynamy na Rynku Nowomiejskim przy budynku Komendantury Twierdzy Toruń, gdzie znajduje się jedyna zachowana w Toruniu Gwiazda Dawida w formie witraża.
Następnie kierujemy się na ulicę Łazienną 14, gdzie znajdowała się dawna łaźnia rytualna, czyli mykwa. Łaźnia ta, pochodząca z XIX wieku, zachowała klasycystyczne elementy architektoniczne i wpisuje się w szerszy kontekst życia toruńskich Żydów, szczególnie rodzin Lewinów i Kalischerów, których losy są nierozerwalnie związane z tym miejscem.
Jedziemy dalej w stronę Szczytnej 10. Tu zatrzymujemy się w miejscu dawnej Wielkiej Synagogi, zniszczonej przez nazistów na początku II wojny światowej. Jej istnienie upamiętnia tablica. Kolejny przystanek to Szeroka 46, gdzie mieszkał i działał Hirsz Kaliszer, toruński rabin będący prekursorem ruchu syjonistycznego. Zsiadamy z rowerów, aby wsłuchać się w opowieść o człowieku, który zainspirował Żydów do powrotu do Palestyny jeszcze zanim powstało państwo Izrael.
Kierujemy się dalej na Kamienicę Pod Turkiem, w której żydowski kupiec Marcus Henius, prowadził gospodę flisacką oraz fabrykę wódek i likierów. Następnie skręcamy na Podmurną 52, gdzie znajdowało się atelier fotograficzne Jakobich. Dowiadujemy o tym, jak Samuel Jacobi przywiózł do Torunia z Paryża pierwszy aparat fotograficzny.
Jedziemy w stronę gmachu przy ul. Wysokiej 16, który w 1822 istniejąca już gmina żydowska wynajęła na bożnicę. Następnie odwiedzamy Prostą 10, gdzie mieściła się siedziba gminy żydowskiej. Każdy z tych przystanków pozwala lepiej zrozumieć, jak wyglądało życie społeczne toruńskich Żydów.
Kolejnym ważnym punktem na trasie jest cmentarz żydowski przy ul. Antczaka z kamieniem upamiętniającym pochowanego tam Hirsza Kaliszera. Po krótkiej przerwie jedziemy na ulicę Targową, gdzie w okolicy dawnych rzeźni miejskich przypominamy o tradycjach koszernego uboju żydowskich rzeźników.
Nieco dalej mijamy Polmos – dawny zakład produkcji spirytusu, który otworzył żydowski przedsiębiorca Natan Hirschfeld w 1884 r., który do dziś słynie z produkcji wódek smakowych , a następnie Szmalcówkę, której nazwa nawiązuje do fabryki smalcu i olejów Żyda Scharfa Zelmy, przekształconej przez hitlerowców na obóz przesiedleńczy, w którym zginęło kilkaset osób. Zatrzymujemy się też przy Młynach Richtera – potężnych, ceglastych budynkach, zbudowanych w początkowej formie przez Żyda Gustawa Gersona jako młyn parowy.
Na zakończenie naszej trasy pokonujemy dłuższy półgodzinny odcinek do Parku Pamięci Narodowej, na stu trzymetrowych postumentach ustawionych w wyłożonej granitem alei, tworzącej kontur Polski, wypisanych jest 16 tysięcy nazwisk Polaków, którzy w czasie II wojny światowej ratowali Żydów przed śmiercią. Ostatnim przystankiem jest kamienica przy ul. Konopnickiej 15, mieścił się toruński Komitet Żydowski, który był ostatnim miejscem w Toruniu, gdzie do 1948 spotykali się mieszkańcy wyznania mojżeszowego.
Cała wycieczka trwa około 2 godzin. Jedziemy spokojnym tempem, zatrzymując się na zdjęcia, ciekawostki i objaśnienia o mijanych. To świetna okazja, aby spojrzeć na Toruń z innej perspektywy – odkryć mniej znane miejsca, które tworzą bogatą mozaikę dziejów naszego miasta. Przejechanie tej trasy staje się formą zachowania dziedzictwa, które wciąż żyje w murach i wspomnieniach Torunia.
Toruń modernistyczny
Wskakujemy na rowery i ruszamy w miejską podróż śladami toruńskiego modernizmu! Ta rowerowa trasa zabiera nas w mniej oczywiste, ale niezwykle fascynujące miejsca – od eleganckich willi, przez instytucje publiczne, aż po ikony modernistycznej architektury użytkowej. Nasz punkt wyjścia to Rynek Nowomiejski.
Kierujemy się w stronę kościoła Chrystusa Króla – fantastyczny przykład modernistycznej świątyni z lat 30., z prostą bryłą, wysoką wieżą i surową elewacją. To duchowy modernizm w wersji toruńskiej. W trakcie przejazdu mijamy postmodernistyczny budynek Aqua Toruń, basenu, który mocno nawiązuje do stylu okrętowego. Kolejny punkt to najnowszy przykład architektury nawiązujący do modernizmu – Sąd Rejonowy przy ul. Warneńczyka ukończony w 2021r. Elewacje zaprojektowano i wykonano z białych i szarych płyt betonu architektonicznego, co sprawia, że budynek jednocześnie kontrastuje z otoczeniem, ale też nawiązuje z nim spokojny dialog.
Ruszamy, aby dotrzeć do Domu Ulatowskiego – jednej z najciekawszych toruńskich willi modernistycznych zaprojektowanej przez samego mistrza. Proste linie, funkcjonalizm i wyczucie proporcji pokazują, że modernizm może być nie tylko użyteczny, ale i piękny.
Zaraz obok wznosi się dawny Sąd Apelacyjny, obecnie Wydział Fizyki UMK – gmach o charakterystycznej fasadzie z pionowymi rytmami okien, który zachwyca prostotą i siłą formy. Skręcamy w stronę centrum, mijając Centrum Kulturalno-Kongresowe Jordanki, według projektu hiszpańskiego architekta Fernanda Menisa, które łączy w sobie futurystyczne rozwiązania z nawiązaniem do historycznego gotyckiego otoczenia.
Chwilę później zatrzymujemy się przy Urzędzie Marszałkowskim, dawnym gmachu administracyjnym, który łączy modernistyczną logikę z monumentalizmem. Tuż obok znajduje się budynek dawnego Banku Rolnego, do dziś pełniący funkcje bankowe, zbudowany w l. 30-tych według projektu Mariana Lalewicza.
Jedziemy dalej i zatrzymujemy się przy kultowej już „Harmonijce”. Jest to prawdopodobnie najsłynniejszy budynek modernistyczny w Toruniu, jeden z nielicznych przykładów odmiany wertykalnej modernizmu. W pobliżu znajduję się również zaprojektowany przez I. Tłoczka budynek z obecnym Archiwum Państwowym. W oddali stoi przykład drobnej architektury modernizmu – pawilon MZK – prawdziwy smaczek dla fanów detalu. Minimalistyczna forma, szkło i falujący beton – to wszystko mówi samo za siebie.
Następny punkt to Wydział Matematyki UMK. W modernistycznym budynku miało mieścić się Muzeum Ziemi Pomorskiej im. marsz. Józefa Piłsudskiego, biblioteki i archiwum. W czasie II wojny światowej była to Szkoła Luftwaffe.
W niedalekiej odległości znajduje się Dyrekcja Lasów Państwowych, budynek którego charakterystyczną ozdobą są dwa niedźwiedzie, „strzegące” wejścia do gmachu, wykonane z bloków piaskowca kieleckiego przez Ignacego Zelka.
Zbliżamy się do jednej z najciekawszych willowych ulic Torunia. Dom Krausów to świetnie przykład modernistycznej architektury z odniesieniami marynistycznymi. Jedziemy dalej – przed nami Willa Mittlenera – kolejny wspaniały przykład tzw. stylu okrętowego. Co ważne – w okolicy znajduje się wyjątkowo dużo modernistycznych kamienic i willi, głównie z lat 20. i 30., które tworzą spójny krajobraz urbanistyczny. Zdecydowanie warto mieć przy sobie aparat!
Pokonujemy dłuższy odcinek aby dotrzeć do modernistycznej willi zaprojektowanej na swój własny dom przez wybitnego toruńskiego architekta Edmunda Płockiego. Budynek z 1931 roku wraz z imponującym ogrodem jest siedzibą Centrum Aktywności Lokalnej Willa z Pasją.
Następny przystanek to kampus UMK – jedno z najwybitniejszych dzieł późnego modernizmu w całej Europie Środkowej. Centralnym punktem kampusu jest Główne Forum, otoczone budynkami Rektoratu, Auli Głównej, Wydziału Chemii i Biblioteki Uniwersyteckiej. Całość charakteryzują proste formy, funkcjonalność i oszczędność dekoracji.
Na koniec kierujemy się do Miejskiej Hali Wystawowej , zaprojektowanej dla Pierwszej Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej, odbywającej się w latach 1928–1929. W chwili oddania do użytku była to największa hala wystawowa w Polsce. Ma bardzo ciekawy bazylikowy układ przestrzenny.
Zamykamy pętlę – wracamy na Rynek Nowomiejski, pełni wrażeń, z nowym spojrzeniem na toruńską architekturę młodszego pokolenia.
Czarny szlak forteczny – cz. północna
Trasa prowadzi przez najważniejsze obiekty prawobrzeżnej Twierdzy Toruń, ukazując zarówno jej hydrotechniczne początki, jak i rozwój nowoczesnych fortów artyleryjskich. Trasa wiedzie przez Muzeum Twierdzy Toruń – Grodze V i VI – Park Miejski – Fort IX – Fort VIII – Fort VII – pomnik Steine Rühmen – Schron artyleryjski A-11 – Fort V – Fort IV – Fort III – Fort I Pancerny – Fort św. Jakuba – Muzeum Twierdzy Toruń
Rozpoczynamy zwiedzanie od Muzeum Twierdzy Toruń, które mieści się w dawnych koszarach przy ul. Wały gen. Sikorskiego. Ekspozycja prezentuje historię toruńskich fortyfikacji, makiety oraz liczne pamiątki związane z militarną przeszłością miasta.
Dalej kierujemy się na Grodze V i VI przy Bulwarze Filadelfijskim – zespół hydrotechnicznych budowli z 1824 roku, które służyły do regulowania poziomu wody w fosie miejskiej. Pierwotnie połączone murem z chodnikiem dla żołnierzy, dziś rozdzielone mostem przez Wisłę.
Przejeżdżamy przez Park Miejski na Bydgoskim Przedmieściu – jedno z najstarszych założeń parkowych w Polsce, z malowniczymi stawami powstałymi w miejscu dawnych cegielni. Park był miejscem wypoczynku mieszkańców i oficerów pruskiego garnizonu.
Następnie przejeżdżamy do artyleryjskiego fortu pośredniego – Fortu IX przy ul. Okrężnej. Jest najmniejszym fortem toruńskim o kształcie pięcioboku. Obecnie obiekt zaadaptowany na DPS.
Kolejnym punktem jest Fort VIII przy ul. Bielańskiej – fort piechoty dla max. 300 osób. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do miasta zaczął pełnić funkcję więzienia śledczego przeznaczonego dla ludności polskiej. Najbardziej zniszczony fort toruńskiej twierdzy pierścienia zewnętrznego.
Później kierujemy się na główny fort artyleryjski, mogący pomieścić ok. 600 żołnierzy – Fort VII. W czasie II wojny mieściło się tu więzienie gestapo, a wielu przetrzymywanych zostało rozstrzelanych w pobliskim lesie Barbarka. Niedaleko od fortu znajduje się pomnik Chwalebne Kamienie (Steine Rühmen) – można go rozumieć jako podziękowanie za wojenne zwycięstwo dla wszystkich walczących żołnierzy niemieckich, którzy ochronili miasto od wojennych zniszczeń, a także dla bezpośrednich obrońców twierdzy toruńskiej w trudnych dniach sierpniowych 1914 roku.
Dalej udajemy się na schron artyleryjski A-11 przy ul. Polnej. Jeden z 26 schronów dla obsługujących baterie artyleryjskie. Obecnie zaadaptowany na warsztat.
Dalsza część trasy biegnie przez Fort V – najlepiej zachowany fort artyleryjski, od powstania administrowany przez wojsko, z oryginalnym wyposażeniem z XIX wieku.
Kolejny punkt to Fort IV – ul. Chrobrego – świetnie zachowany fort artyleryjski, dostępny do zwiedzania z przewodnikiem, który oprowadza po najgłębszych zakamarkach fortyfikacji.
Następnie mijamy Fort III – jeden z dużych fortów piechoty z końca XIX wieku.
Dalej kierujemy się na Fort I – fort pancerny, będący jednym z najnowocześniejszych obiektów toruńskiej twierdzy, jako jedyny w Polsce ma wieże pancerne do haubicy 21 cm, HPT 90, elementy pancerne to dwa stanowiska PbSt 87.
Ostatnim fortem na naszej trasie jest Fort Jakuba – pełnił ważną funkcję ochrony miasta od wschodu, szczególnie istotną ze względu na bliskość wschodniej granicy prusko-rosyjskiej, która przebiegała około 10 km od Torunia. Przejazd kończymy w punkcie zbiórki, a więc na placu przed Muzeum Twierdzy Toruń.
Czarny szlak forteczny – cz. południowa
Czarny szlak forteczny to wyjątkowa trasa rowerowa prowadząca przez najciekawsze i najbardziej zróżnicowane obiekty Twierdzy Toruń: Muzeum Twierdzy Toruń – Fort Jakuba – Fort XV – Schron artylerzystów A 22 – Fort XIV – Przyczółek mostowy – Bateria Pancerna Haubic II – Fort XII – Bateria Pancerna A.B. IV – Fort XI im. Stefana Batorego – Fort X – Muzeum Twierdzy Toruń
Szlak ten pozwala nie tylko aktywnie spędzić czas, ale także odkryć fascynującą historię pruskich fortyfikacji, które przez ponad sto lat kształtowały krajobraz i losy miasta.
Wycieczkę rozpoczynamy w Muzeum Twierdzy Toruń, mieszczącym się w dawnym schronie artyleryjskim przy ul. Wały gen. Sikorskiego. Wystawy prezentują rozwój toruńskich fortyfikacji, makiety, umundurowanie oraz liczne pamiątki z czasów, gdy Toruń był jednym z najważniejszych punktów obronnych Prus.
Kolejny przystanek to Fort św. Jakuba, zbudowany w latach 1828–1833 na wschód od centrum. Był jednym z pierwszych elementów XIX-wiecznej twierdzy, pełniąc funkcję cytadeli chroniącej miasto od wschodu. Zachowały się tu monumentalne koszary oraz wały ziemne.
Następnie malowniczą ścieżką przez most E. Zawackiej dojeżdżamy do Fortu XV im. Henryka Dąbrowskiego, jednego z najlepiej zachowanych fortów artyleryjskich. Był on największy i dwuwałowy, a zatem najnowocześniejszy. W latach 1920–21 mieścił się tu Obóz Internowanych nr 11 dla białej armii, a podczas II wojny światowej – wielonarodowy obóz jeniecki ze Stalagu XXA.
Niedaleko znajduje się Schron artylerzystów A 22, jeden z przykładów schronów dla obsługi artylerii, wyposażony dodatkowo w studnię i pompę ręczną. Tuż obok znajduje się Bateria pośrednia ZB 74 z ziemnymi stanowiskami dla dział, które stanowiły ważny element obrony pośredniej.
Kolejnym punktem jest Fort XIV im. Józefa Bema, zbudowany w latach 1889–1893 jako fort piechoty, jako jedyny otoczony mokrą fosą. W czasie II wojny światowej funkcjonował tu szpital obozowy Stalagu XXA. Niedaleko, przy ul. Podgórskiej, znajduje się Przyczółek mostowy (Brückenkopf), powstały w latach 1824–1835 na zarysie kleszczowym. Starsza część zamknięta jest murem Carnota ze strzelnicami, a całość otacza głęboka, mokra fosa broniona z osiowo umieszczonej kaponiery.
Na trasie nie może zabraknąć Baterii Pancernej Haubic II, przeznaczonej dla czterech haubic 15 cm, umieszczonych pod kopułami pancernymi. Bateria I zachowała się wraz z wieżami pancernymi, natomiast Bateria II – bez kopuł artyleryjskich.
Fort XII im. Władysława Jagiełły, zlokalizowany na terenie poligonu wojskowego, znajduje się na nim eksperymentalne stanowisko dla działa 10,5 cm i stanowi ważny punkt obrony północno-zachodniego odcinka twierdzy.
Bateria Pancerna A.B. IV, obecnie Muzeum Fortyfikacji Pancernej, obejmuje dwa pruskie, XIX-wieczne dzieła pancerne – Baterię Doświadczalną AB IV (to jeden z najciekawszych obiektów Twierdzy Toruń, unikat na skalę europejską) i Półpancerną SLB. Na międzypolu eksponowane są mniejsze schrony i dzieła inżynieryjne z okresu II wojny światowej i okresu zimnej wojny.
Fort XI im. Stefana Batoregojako główny fort artyleryjski, kryje w swoich wnętrzach ślady pobytu brytyjskich jeńców wojennych ze Stalagu XXA. Na ścianach kaponiery zachowały się ich napisy i rysunki.
Ostatnim punktem na trasie jest Fort X – Bateria Nadbrzeżna, składająca się z ceglanego, dziesięciokomorowego schronu dla załogi oraz wału artyleryjskiego z sześcioma stanowiskami dla dział kalibru 12 cm. Bateria otoczona jest fosą na 3/8 obwodu.
Czarny szlak forteczny to rowerowa podróż przez militarne dziedzictwo Torunia. Pozwala nie tylko aktywnie spędzić czas, ale także odkryć fascynującą historię pruskich fortyfikacji, które przez ponad sto lat kształtowały krajobraz i losy miasta.
Toruń – Stary Toruń – Górsk – Przysiek – Toruń
Trasa rowerowa Toruń – Stary Toruń – Górsk – Przysiek – Toruń to ciekawa propozycja dla turystów pragnących połączyć aktywny wypoczynek z odkrywaniem ciekawych miejsc o bogatej historii i malowniczych krajobrazach. Cała trasa ma około 30 km długości i jest doskonale przystosowana do rekreacyjnej jazdy rowerem, z możliwością krótkich odgałęzień, np. do Barbarki – kolejnego ciekawego miejsca w okolicy. Trasa ta jest świetnym wyborem dla turystów, którzy chcą poznać nie tylko Toruń, ale i jego historyczne okolice, ciesząc się jednocześnie pięknem przyrody i spokojem poza miejskim zgiełkiem.
Startując w Toruniu, wyruszamy z jednego z najbardziej urokliwych miast Polski, słynącego z gotyckiej architektury i średniowiecznego klimatu. Trasa prowadzi wzdłuż drogi krajowej nr 80, ale nie obawiaj się ruchu – większość drogi przebiega przez malowniczy las, co zapewnia przyjemną, spokojną jazdę i kontakt z naturą.
Pierwszy przystanek to Stary Toruń, miejsce o ogromnym znaczeniu historycznym, uważane za lokalizację pierwszej lokacji miasta Torunia. To idealne miejsce, by poczuć ducha historii i poznać początki tego fascynującego miasta.
Następnie dojedziesz do Górska, które jest nie tylko pięknie położone, ale także ważne z punktu widzenia historii współczesnej Polski. W Górsku znajduje się miejsce pamięci – porwania przez SB księdza Jerzego Popiełuszki, męczennika i bohatera opozycji antykomunistycznej, co nadaje trasie wyjątkowego wymiaru refleksji i pamięci.
Kolejnym etapem jest Przysiek, wieś o średniowiecznych korzeniach, która niegdyś była jednym z największych ośrodków produkcyjno-przemysłowych należących do Torunia. Przysiek zachował swój wiejski charakter, a w okolicy znajdują się interesujące obiekty, takie jak dawny browar czy stawy, które tworzą urokliwy krajobraz dla rowerzystów.